Gaziantep İlimizi Tanıyalım

Gaziantep, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Orta Fırat Bölümü’nde bir il ve bu ilin merkezi olan şehirdir. Bölgenin nüfusça en büyük; sanayi, ticaret ve diğer yönlerden en gelişmiş ilidir. Gaziantep ili nüfus bakımından 2019 yılı itibariyle Türkiye'nin 9. Sırasında yer alır. Türk tarihinde ve Türkiye’de "gazi” ünvanı verilmiş ilk ve tek şehirdir. (Daha sonra Kıbrıs’ta Magosa’ya da Gazimagosa denmiştir.) İlin batı toprakları Akdeniz Bölgesi’nde kalır. Gaziantep ilimizin 9 ilçesi vardır. Bunlar: Araban, İslahiye, Karkamış, Nizip, Nurdağı, Oğuzeli, Şahinbey, Şehitkamil, Yavuzeli’dir.

Gaziantep Coğrafi Yapısı

İl toprakları bir yayla görünümündedir. Akarsu vadileriyle derince yarılan bu yayla, güneydoğuda Suriye sınırına doğru alçalır; batısı ve kuzeyi dağlıktır. Hatay ve Adana il sınırları boyunca uzanan Nur (eski Gavur) Dağları’nın Gaziantep topraklarındaki yükseklikleri fazla değildir. İlin en büyük yükseltisi, batıdaki kuzey - güney istikametli Sof (Kartal) Dağları’dır (1.492 m.) Amanos (Nur) ve Sof Dağlarından sonra en önemli yükseklik, kuzeyde Yavuzeli ile Araban ovaları arasında, batı - doğu istikametti Karadağ (1.081 m.)’dır. Bunların dışında, il dahilinde dağınık dağ ve tepeler görülür. Kilis’in güneyinde Galbahar Tepe (1.021 m.), Gaziantep’in kuzeyinde Dülükbaba (1.210 m), Serkenez, Büyük Serkenez, Taşbaşı tepeleridir. Yayla üzerinde Oguzeli (Tilbeşar), Barak ve Araban ova düzlükleri yer alır. Akarsu ve Göllen En önemli akarsu, Urfa ile sınır çizen Fırat nehridir. İldeki akarsuların çoğu da bu nehre karışır. Bu kolların başlıcaları Karasu, Nizip ve Sacur çayları ile Merzimen deresidir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi gibi Gaziantep de göl bakımından fakirdir. İl sınırları içinde tabii göl yoktur. İlin güneybatısında Karasu üzerinde inşa edilen Tahtaköprü Barajı’nın göl alanı 23.4 km² dir.

Gaziantep İklimi

İle Akdeniz ile kara iklimleri arasında geçit teşkil eden bir iklim tipi hakimdir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk ve yağışlı geçer. İlin batı kesiminde Akdeniz iklimi görülür. Gaziantep’te yıllık ortalama sıcaklık 14,5°C'dir. Yıllık ortalama sıcaklık batıda bulunan İslahiye’de 16,7°C, doğuda bulunan Oğuzeli’de 15,8°C, Nizip’te 17,4°C’dir. En soğuk ay (Ocak) ortalaması Gaziantep’te 2.6°C, İslahiye’de 5.2°C’dir. 
Yağışlar Akdeniz bölgesinde olduğu gibi, daha çok kış mevsiminde görülür. 

Bitki Örtüsü

İl topraklarının büyük bir bölümüne hakim olan bitki örtüsü bozkırlardır. Batı kesimlerinde ise Akdeniz bitki örtüsüne rastlanır. Orman sahaları azdır. Toplam orman sahası 128.191 hektar olup, il yüzölçümünün yaklaşık % 17’si kadardır. Fundalıklarla beraber bu oran % 22’yi biraz. Orman teşkilatınca girişilen ağaçlandırma faaliyeti sonunda ağaçlandırılan saha 6.219 hektardır. Evliya Çelebi, Gaziantep çevresinde binlerce pınarın kaynadığını ve bu çevrenin güneş geçirmiyecek kadar sık ormanlarla kaplı olduğunu yazar. Biraz mübalağalı olsa bile, çevrenin geçmişte ormanlarla kaplı olduğu muhakkaktır. İnsan eliyle zaman içinde tahrip edilen orman, bugün yüksek kesimlerde küçük alanlar halinde kalmıştır.
İlin ağaç varlığında zeytinlik (30.000 ha) ve fıstıklıklar (60.000 ha) da geniş bir yer tutar. Bağlar, tarla tarımına elverişli olmayan eğimli ve sığ topraklı alanlarda kurulmuştur. Çok kere de fıstıklık, zeytinlik ve bağlar iç içedir.

Tarım ve Ekonomi

Özel teşebbüse dayalı sanayi ve küçük sanayi ve ticaret gelişmiştir. Sanayice gelişmişlik, bölgeye göre ileridir. 
İl topraklarının % 99’u tarıma elverişlidir.
Bu oran Türkiye ortalamasının (% 94) üzerindedir. (Aynı oran Yunanistan’da % 90, Meksika’da % 88, Fransa'da % 85, Amerika’da % 80, Sovyetler Birliği’nde % 69‘dur. İşlenebilir, ekilebilir, tarla tarımı yapılabilecek alan, il topraklarının % 48’ini tutar.
İlde sebzecilik yapılır. Sebzecilik yapılan alan 11.000 hektar dolayındadır. Bu alandan elde edilen sebze miktarı, 248.500 ton’dur. Bunun yarıdan fazlası kavun, karpuz üretimidir. Diğer sebzelerden domates (42.000 ton), patlıcan (22.500 ton), salatalık (7.950 ton), sivribiber (6.500 ton), kabak (6.300 ton), taze soğan (4.200 ton), kırmızı turp (1.000 ton) üretilmiştir. Üretilen sebzeler il ve yurt içinde tüketilir.
Meyvelerden üzüm, fıstık (antepfıstığı  - şamfıstığı), zeytin, elma, erik, kayısı, ceviz, nar ve incir yetiştirilmektedir. Türkiye’de mevcut fıstık ağaçlarının % 40’ı Gaziantep’tedir. Toplam antepfıstığı üretimimizin % 14’ü  bu ilden elde edilir. Kalori değeri yüksek bir yiyecek ve Türkiye’nin mühim ihraç mallarındandır. 

Gaziantep, eskiden beri Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yetiştirilen hayvanların satış ve dağıtımının yapıldığı önemli bir merkezdir. Şehir Müzesi’nde muhafaza edilen Gaziantep Şer’iye Mahkemesi sicillerine göre, eski Osmanlı vilayetleri olan bugünkü Ortadoğu ülkelerinin et ihtiyacını karşılamak maksadıyla hayvan sürüleri, Gaziantep’te toplandıktan sonra sevk edilirdi. Cumhuriyet devrinde de bu özelliğini koruyan ilde, Türkiye’de mevcut hayvan varlığının % 1’i bulunur. En çok koyun (392.270), kıl keçisi (372.230) ve inek (48.594) beslenir. 

Ticaret

Gaziantep geçmişte ve bugün önemli bir ticaret şehridir. Sanayice orta seviyede gelişmiş ve Türkiye’nin 17. sırada ili olmasına karşılık, ticaret bakımından % 1.7’lik payı ile 8. İldir. Ticaret mallarının başında gıda maddeleri ve dokuma ürünleri gelmektedir. 
İl yalnız kendi ürettiklerini, imal ettiklerini satmakla kalmaz, öteki gelişmiş merkezlerden Doğu ve Güneydoğu illerine dağıtım yapılan bir merkez durumundadır. Esnaflık geleneği çok kuvvetli, ticaret ahlakı sağlam bir ildi. Bütün menfi değişmelere rağmen halen bu özellikleri görmek mümkündür. 

Ulaşım

Yüzyıllardır bir ticaret ve transit merkezi olan Gaziantep, bu özelliğini bugün de devam ettirmektedir. Türkiye’yi Ortadoğu ülkelerine bağlayan yolların kavşak noktasındadır. Avrupa'yı İran üzerinden Güney Asya'ya bağlayan uluslararası E-24 karayolu ile, Türkiye’yi Haleb üzerinden Suudi Arabistan’a bağlayan yollardan biri de il merkezinden geçer. Osmaniye yakınlarında (Toprakkale’de) E-5 karayolu ile birleşen E-24, aynı zamanda Gaziantep'in Akdeniz, İç ve Doğu Anadolu bölgeleriyle olan bağlantısını sağlar. İstanbul (Haydarpaşa) - Eskişehir - Afyonkarahisar - Adana - Nusaybin - Bağdat demiryolu da Gaziantep’ten geçer. Bütün ilçeleri ve çevre illerle karayolu bağlantısı vardır. Kışın yol kapanması problemi yoktur. 

Turizm

Tarih çağları boyunca önemli bir yerleşme merkezi olan Gaziantep toprakları üzerinde, geçmiş dönemlerin izlerini bugün de görmek mümkündür, önemli kara ve demiryolları üzerinde bulunması, zengin tarihi eserlere sahip olması ve ticari hayatın canlılığı Gaziantep'i bilhassa iç turizmin canlı merkezlerinden biri haline getirmiştir.  Kavaklık,  Dülükbaba, Başpınar, Sof Dağı, Fırat çevresi, Dutluk, Karpuzatan (Oğuzeli), Burç ve Kırkgöz başlıca mesire yerleridir.